Đời vẫn thế?

Người dân ở đâu thì cũng chỉ muốn có hoà bình để làm ăn sinh sống. Nhưng hòa bình không tự nhiên mà có. Việt Nam phải mất ba chục năm chiến tranh với hàng triệu người chết mới có được. Ucraina mất hoà bình và đã phải chiến đấu gần 5 năm với vô vàn chết chóc và tàn phá mà vẫn chưa giành lại được. Hiện tại các nước lớn đang "mặc cả" với nhau cái giá của hòa bình cho Ucraina. Đó là Ucraina phải hạ vũ khí và "đầu hàng" quân xâm lược! Ucraina đang phải đối mặt với những lựa chọn ít ỏi và khó khăn nhất. Một là phải chịu thua và mất một phần khá lớn lãnh thổ - mà rồi vẫn không chắc có hoà bình bởi cái thói của kẻ xâm lược là "được đằng chân, lân đằng đầu". Hai là phải chiến đấu đến cùng chịu đựng thêm nhiều tàn phá và chết chóc. Saudi Arabia cũng đã cố dùng sức mạnh vũ khí - họ có lẽ chỉ còn thiếu vũ khí hạt nhân - mà vẫn không thể áp đảo được "phiến quân" Houthis - một cộng đồng miền núi ở nước hàng xóm -vốn từng bị coi là "nghèo nàn và lạc hậu". Saudi đang tính đến phương án "mua" hòa bình với giá một tỷ đô la trả cho Houthis! Nếu mà thỏa thuận được thì cái giá này có lẽ là quá rẻ so với khả năng tài chính khổng lồ của Saudi. Chưa biết Houthis sẽ phản ứng thế nào. Họ sẽ chịu "bán" hòa bình cho Saudi với giá đó? Hay là giờ đây họ đã biết rõ điểm yếu của đối phương rồi nên sẽ lấn tới - cho đến khi Saudi sụp đổ? Các nước lớn ở các bên sẽ có lại chơi trò "mặc cả" không? Sự hỗn loạn của thế giới suy cho cùng thường là kết quả của những tính toán lợi ích - thường là ích kỷ - của những nước lớn giàu mạnh nhất. Còn các nước nhỏ và nghèo thì vẫn thường là nạn nhân. Như người Pháp nói, c'est la vie! Đời là thế!

Lòng người

Có cần và có thể làm vừa lòng hết mọi người không? Người Việt xưa từng có một câu trả lời khá hài hước:

Ở sao cho vừa lòng người?

Ở rộng - người cười, ở hẹp - người chê

Cao - chê ngỏng, thấp - chê lùn 

Béo - chê béo trục béo tròn 

Gầy - chê xương sống xương sườn lòi ra 

Một câu khác thì lại hơi bi quan:

Sông sâu còn có kẻ dò

Lòng người thâm hiểm ai đo cho cùng?

Câu trả lời của bạn thế nào ?

Sông Tô Lịch

Đó là một con sông nhỏ, chảy qua ngay giữa lòng Hà Nội. Chắc thời xa xưa nó đã từng thơ mộng lắm nên mới có câu hát:

Nước sông Tô vừa trong vừa mát

Em cho thuyền ghé sát thuyền anh

Có lẽ đó là một cuộc "hẹn hò" của một đôi trái gái thời đó? Hà Nội thì cứ lớn dần lên. Phố phường ngày càng đông đúc, nhà cửa mọc san sát. Sông Tô Lịch dần dần trở thành một trong những kênh thoát nước thải chính của một thành phố lớn nhiều triệu dân. Trong nhiều năm, đó là một dòng nước cống đặc quánh, đen kịt và bốc mùi hôi thối khắp vùng ven sông. Cuối cùng thì chính quyền đã phải"ra tay". Sau rất nhiều thời gian, nhiều ý tưởng, nhiều dự án và dĩ nhiên là rất nhiều tiền đã bỏ ra, dòng sông đã được trả lại. Đã gần hết mùi hôi thối. Có nhiều ngày nước đã trong xanh. Thậm chí một đường nhỏ dành riêng cho xe đạp và người đi bộ đã xuất hiện dọc theo bờ sông. Thật tuyệt vời! Rồi một hôm, những người đi xe đạp buổi sáng bỗng nhìn thấy những đống rác lớn ở bên bờ sông. Có lẽ có người đã "đổ trộm" rác vào ban đêm? Hà Nội bây giờ cũng có những phố xá đèn màu lung linh và cửa hàng đầy ắp hàng hóa và thức ăn, trông cứ như là Tokyo vậy. Hà Nội từ chỗ thiếu gạo, nước ăn và gần như mọi thứ hàng tiêu dùng cơ bản khác mà được như hôm nay thì quả là một "phép màu" ngoài sức tưởng tượng. Nhưng khi nào mà hàng triệu con người biết sống "văn minh" thì khó mà dự đoán. Xây dựng cái "hữu hình" như nhà cửa, cầu cống, đường xá đã rất khó. Xây dựng cái "vô hình" như lối sống, cách cư xử với nhau và với môi trường sao cho được như dân Nhật có lẽ còn khó hơn nhiều.

Con gián

Khi trong nhà bạn xuất hiện một con gián, khả năng cao là bạn sẽ tìm cách "đập chết" nó ngay? Bạn làm thế có phải vì nó bẩn, có hại và có thể đập chết nó khá dễ dàng mà không gây hậu quả phiền phức nào? Gần đây có việc một quan chức Ấn Độ gọi thanh niên Ấn Độ là những "con gián" - có lẽ ông ám chỉ những kẻ lười biếng, vô ích, gây hại cho xã hội và cần loại bỏ? Nhiều thanh niên Ấn Độ tức giận vì sự "ví von" đó có lẽ vì họ cho rằng họ không như thế, hoặc có như thế nhưng không phải tại họ. Sự phản kháng đó thậm chí dẫn đến việc hình thành phong trào "Con Gián" để chống lại việc hàng triệu người nghèo Ấn Độ nói chung bị đối xử như những con gián. Người dân nghèo, "thấp cổ bé họng" có rất - rất nhiều ở khắp nơi trên thế giới và bị đối xử có khác gì nhiều so với những "con gián Ấn Độ" không?

Phương Tây và phương Đông

Biểu tình lớn, đốt ô tô, phá cửa hàng và hôi của, kể cả những "hàng hiệu" lớn như Rolex, Louis Vuitton, xung đột với cảnh sát, thậm chí đốt phá đến sụp đổ cả một tòa thị chính tráng lệ 150 tuổi. Đó là những gì đã - và có thể còn tiếp tục - xảy ra ở Paris, một số thành phố khác ở Pháp. Những sự việc tương tự đã lan sang Ý, rồi Bỉ. Có thể sẽ đến lượt các nước phương Tây khác. Xã hội nào thì cũng đều có những vấn đề tương tự. Nhưng cách giải quyết thì khác nhau. Các xã hội phương Tây để cho các vấn đề "bung ra". Họ cho dân chúng thể hiện sự bất bình với đời sống khó khăn, giá cả đắt đỏ, sự bất bình đẳng thu nhập và nhiều vấn đề khác. Nhờ đó chính quyền thấy rõ họ cần làm gì. Biểu tình đường phố cũng là cách người dân "xả stress". Tính tình và văn hóa người phương Tây là thế. Một nước lớn tư bản phát triển cao khác là Nhật. Nước này đã qua cái thời những năm 50s - 80s khi mà dân chúng sống trong một không khí phấn khởi tái thiết đất nước sau chiến tranh. Phát triển cao rồi thì sẽ dừng lại và bắt đầu trì trệ. Suốt từ những năm 90s, dân Nhật có lẽ cũng gặp phải những vấn đề như Tây Âu. Nhưng thật khó tưởng tượng rằng thanh niên Nhật sẽ tập trung thành đám đông lớn ở Ginza, rồi cũng hò hét, đốt ô tô, đập phá và hôi của như ở Paris. Tính tình và văn hóa của người Nhật là không làm phiền người khác và không động đến cái gì không phải của mình.   Có phải vì thế mà họ chỉ còn cách âm thầm chịu đựng? Có YouTuber người Nhật đã hé lộ rằng cảm giác căng thẳng, chán nản và không lối thoát suốt tuần được giải tỏa phần nào vào tối thứ sáu, khi họ "tự thưởng" cho mình một bữa ăn ngon một mình với bia lạnh tại một quán ăn "đường phố" nào đó. Có thể là họ nhẫn nại chờ đợi cho đến khi mọi vấn đề sẽ trôi qua? Nhưng nếu tình hình sẽ càng trầm trọng hơn? Liệu họ có thể chịu đựng mãi không? Tất cả những ánh sáng và cửa hàng lung linh của Tokyo có làm dịu đi những vấn đề của hàng triệu người Nhật không? Có lẽ chỉ có thời gian mới trả lời được ? Trung Quốc có lẽ cũng sắp "đến lượt" rồi? Việt Nam có lẽ còn đang ở thời kỳ "phấn khởi" như Nhật những năm 50s - 60s ? Cái gì phải đến thì sẽ đến. Việt Nam không là ngoại lệ. Hãy vui sống với những gì đang có!