Cậu bé Sơn Tây

Năm 1954, có một cậu bé Sơn Tây cùng gia đình đi theo dòng người miền Bắc Việt Nam - chủ yếu là người Công Giáo - di cư vào Nam do những biến động lớn của đất nước khi đó. Đó là một cuộc di cư lớn - khoảng một triệu người - trong lịch sử Việt Nam thời hiện đại. Cậu bé đó lớn lên, đi học, xây dựng gia đình và cuộc sống của mình ở Sài Gòn, có lẽ hy vọng rằng sẽ được bình yên mãi. Nhưng rồi, Trời Đất lại "nổi cơn gió bụi" lớn hơn. Năm 1975 và nhiều năm sau đó, một cuộc "di tản" lớn khỏi đất nước  - có lẽ tới hai triệu người - lại xảy ra. Cậu bé Sơn Tây ngày ấy lại bị "cuốn theo" làn sóng di cư mới sang tận một xứ sở xa xôi và lạnh lẽo ở Bắc Mỹ. Nhiều năm tháng trôi qua. Những cay đắng và bi thảm của những cuộc di cư xưa dường như đã lắng đọng xuống. Cậu bé Sơn Tây ngày ấy - nay đã là một "cụ già" - tưởng như sẽ được bình thản sống nốt cuộc đời mình tại "quê hương mới".  Nhưng những kỷ niệm trong sáng của tuổi thơ ở Sơn Tây và ngọt ngào của tuổi thanh xuân ở một Sài Gòn "hoa lệ" không mất đi. Chúng như chìm sâu trong lòng người ta bởi ý nghĩ rằng cái thị xã Sơn Tây ấy, cái thành phố Sài Gòn ấy đã mất. Người Việt hải ngoại đã từng ca lên những lời thật bị thương: "Sài Gòn ơi! Tôi đã mất người trong cuộc đời!". Nhưng con người nhỏ bé thường không biết được dòng chảy lớn của lịch sử. Dù có nhiều thăng trầm, nhưng cuối cùng Sơn Tây vẫn còn, Sài Gòn vẫn còn, Việt Nam vẫn còn. Sài Gòn lại còn có phần hoa lệ hơn xưa. Khi xưa hàng triệu người ra đi vì một sức đẩy lớn. Đó là sự sợ hãi một tương lai đen tối. Nỗi sợ ngày xưa đẩy người ta ra đi nay đã tan biến hết. Không những thế, một "làn sóng ngược" dần hình thành và mạnh lên. Đó là làn sóng trở về. Giờ đây "cậu bé Sơn Tây" ấy có thể tìm về những nơi chốn yêu dấu của tuổi thơ và tuổi thanh xuân. Có lẽ có đến hàng triệu người như thế. Người ta dù đi đến đâu thì cuối cùng vẫn muốn quay về quê hương, về nơi gốc gác, về xứ sở của tổ tiên mình.

Đã xong

Việc bạn xong rồi, hãy nghỉ ngơi 

Còn lại hãy để người đời sau

Trái Đất vẫn quay? Trời vẫn sáng ?

Cỏ cây vẫn mọc? mưa vẫn rơi ?

Đời vẫn thế?

Người dân ở đâu thì cũng chỉ muốn có hoà bình để làm ăn sinh sống. Nhưng hòa bình không tự nhiên mà có. Việt Nam phải mất ba chục năm chiến tranh với hàng triệu người chết mới có được. Ucraina mất hoà bình và đã phải chiến đấu gần 5 năm với vô vàn chết chóc và tàn phá mà vẫn chưa giành lại được. Hiện tại các nước lớn đang "mặc cả" với nhau cái giá của hòa bình cho Ucraina. Đó là Ucraina phải hạ vũ khí và "đầu hàng" quân xâm lược! Ucraina đang phải đối mặt với những lựa chọn ít ỏi và khó khăn nhất. Một là phải chịu thua và mất một phần khá lớn lãnh thổ - mà rồi vẫn không chắc có hoà bình bởi cái thói của kẻ xâm lược là "được đằng chân, lân đằng đầu". Hai là phải chiến đấu đến cùng chịu đựng thêm nhiều tàn phá và chết chóc. Saudi Arabia cũng đã cố dùng sức mạnh vũ khí - họ có lẽ chỉ còn thiếu vũ khí hạt nhân - mà vẫn không thể áp đảo được "phiến quân" Houthis - một cộng đồng miền núi ở nước hàng xóm -vốn từng bị coi là "nghèo nàn và lạc hậu". Saudi đang tính đến phương án "mua" hòa bình với giá một tỷ đô la trả cho Houthis! Nếu mà thỏa thuận được thì cái giá này có lẽ là quá rẻ so với khả năng tài chính khổng lồ của Saudi. Chưa biết Houthis sẽ phản ứng thế nào. Họ sẽ chịu "bán" hòa bình cho Saudi với giá đó? Hay là giờ đây họ đã biết rõ điểm yếu của đối phương rồi nên sẽ lấn tới - cho đến khi Saudi sụp đổ? Các nước lớn ở các bên sẽ có lại chơi trò "mặc cả" không? Sự hỗn loạn của thế giới suy cho cùng thường là kết quả của những tính toán lợi ích - thường là ích kỷ - của những nước lớn giàu mạnh nhất. Còn các nước nhỏ và nghèo thì vẫn thường là nạn nhân. Như người Pháp nói, c'est la vie! Đời là thế!

Lòng người

Có cần và có thể làm vừa lòng hết mọi người không? Người Việt xưa từng có một câu trả lời khá hài hước:

Ở sao cho vừa lòng người?

Ở rộng - người cười, ở hẹp - người chê

Cao - chê ngỏng, thấp - chê lùn 

Béo - chê béo trục béo tròn 

Gầy - chê xương sống xương sườn lòi ra 

Một câu khác thì lại hơi bi quan:

Sông sâu còn có kẻ dò

Lòng người thâm hiểm ai đo cho cùng?

Câu trả lời của bạn thế nào ?

Sông Tô Lịch

Đó là một con sông nhỏ, chảy qua ngay giữa lòng Hà Nội. Chắc thời xa xưa nó đã từng thơ mộng lắm nên mới có câu hát:

Nước sông Tô vừa trong vừa mát

Em cho thuyền ghé sát thuyền anh

Có lẽ đó là một cuộc "hẹn hò" của một đôi trái gái thời đó? Hà Nội thì cứ lớn dần lên. Phố phường ngày càng đông đúc, nhà cửa mọc san sát. Sông Tô Lịch dần dần trở thành một trong những kênh thoát nước thải chính của một thành phố lớn nhiều triệu dân. Trong nhiều năm, đó là một dòng nước cống đặc quánh, đen kịt và bốc mùi hôi thối khắp vùng ven sông. Cuối cùng thì chính quyền đã phải"ra tay". Sau rất nhiều thời gian, nhiều ý tưởng, nhiều dự án và dĩ nhiên là rất nhiều tiền đã bỏ ra, dòng sông đã được trả lại. Đã gần hết mùi hôi thối. Có nhiều ngày nước đã trong xanh. Thậm chí một đường nhỏ dành riêng cho xe đạp và người đi bộ đã xuất hiện dọc theo bờ sông. Thật tuyệt vời! Rồi một hôm, những người đi xe đạp buổi sáng bỗng nhìn thấy những đống rác lớn ở bên bờ sông. Có lẽ có người đã "đổ trộm" rác vào ban đêm? Hà Nội bây giờ cũng có những phố xá đèn màu lung linh và cửa hàng đầy ắp hàng hóa và thức ăn, trông cứ như là Tokyo vậy. Hà Nội từ chỗ thiếu gạo, nước ăn và gần như mọi thứ hàng tiêu dùng cơ bản khác mà được như hôm nay thì quả là một "phép màu" ngoài sức tưởng tượng. Nhưng khi nào mà hàng triệu con người biết sống "văn minh" thì khó mà dự đoán. Xây dựng cái "hữu hình" như nhà cửa, cầu cống, đường xá đã rất khó. Xây dựng cái "vô hình" như lối sống, cách cư xử với nhau và với môi trường sao cho được như dân Nhật có lẽ còn khó hơn nhiều.