Gỗ lim và gỗ tạp

Rừng Việt Nam có những loại gỗ tốt như đinh, lim, sến, táu  và vài loại khác nữa, rất cứng, bền chắc, mối mọt không ăn được. Người xưa dùng làm cột đình hay cột nhà mà trải qua hàng trăm năm vẫn tốt. Có loại rất xấu, gọi là gỗ tạp thì có lẽ chỉ để đun bếp, còn hầu như không thể dùng vào việc gì khác được. Nhưng đa số những loại khác thì không được tốt lắm nhưng nếu có xử lý như ngâm tẩm, sơn, v.v. thì cũng có thể dùng cho một số việc. Trời Đất sinh ra chúng ta cũng như vậy. Có người sinh ra đã có những phẩm chất cao như thông minh, nhân ái, bao dung, dũng cảm, trung thực mà không cần phải học trường nào hay theo thầy nào cả. Loại này ít. Cũng có người sinh ra tính tình hèn hạ, độc ác, gian dối, đần độn, có học hành bao nhiêu, gặp được bậc thầy nào đi nữa cũng không thay đổi được. Loại này cũng không nhiều. Còn lại là phần lớn chúng ta, có một ít phẩm chất nhưng không xuất sắc lắm, có một ít tính xấu và nhược điểm nhưng cũng không quá tệ. Chính vì thế nên chúng ta phải đi học ở trường lớp, nghe thầy giảng. Nhưng cuối cùng và quan trọng nhất, muốn nên người thì phải tự tu dưỡng rèn luyện. Nếu kiên trì “tu” tốt thì có thể lên được hạng “gỗ lim”, góp được ích lợi lớn cho đời. Nếu không tu thì có thể biến thành “gỗ tạp”, sống vô ích, thậm chí còn có hại cho đời. Còn nếu lúc tu lúc bỏ thì sẽ chỉ là loại gỗ thường, chỉ dùng tạm được cho một vài việc mà thôi.

Vở diễn cuộc đời

Phật nói được sinh ra làm người là một diễm phúc lớn. Trời Đất công bằng lắm. Ai cũng được một khoảng thời gian gần như nhau để “diễn” cái vai của mình trong vở kịch lớn “cuộc đời” - hay là tuồng, bi kịch, hài kịch, xiếc, ảo thuật, v.v. , gọi là gì tùy bạn. Diễn thế nào là tùy bạn. Dở thì người ta la ó, “mời” xuống, thậm chí có thể ném cà chua trứng thối hay tệ hơn thế. Hay thì người ta tán thưởng, khóc, cười, vỗ tay, đòi “bis”, thưởng tiền, danh hiệu, v.v. Hay dở thế nào thì vở diễn của bạn rồi cũng đến hồi kết vì thời gian không thể kéo dài hơn. Còn quá nhiều “diễn viên” đang chờ để lên “sân khấu”. Khi bạn rời sân khấu thì người ta sẽ quên bạn ngay, bởi người ta còn mải xem vở diễn của người khác. Hoặc người ta cũng có thể còn nhắc đến bạn và vở diễn của bạn một thời gian nữa. Nhưng rồi cuối cùng thì bạn cũng sẽ biến mất trong cái quá khứ mênh mông sâu thẳm như bao nhiêu người khác thôi. Bạn có nuối tiếc rằng mình vẫn chưa diễn xong, mình diễn hay quá nên muốn mọi người xem tiếp, v.v. thì cũng vô ích thôi. Hết giờ thì màn sẽ đóng ngay. “Người ta” sẽ lôi bạn vào hậu trường. Thế là hết. Cho nên, khi đang diễn thì đừng lo lắng là còn bao nhiêu giờ, hoặc là cuống lên hay buồn bã vì thấy thời gian sắp hết. Ta không thể quyết định rằng ta sẽ được diễn trong 80 hay 100 năm. Có một “ban giám khảo” theo dõi vở diễn của ta và họ có thể “ấn nút” không cho ta tiếp tục, giống như trong trò chơi “Tìm kiếm tài năng” ở Mỹ, Anh hay Việt Nam gần đây mới học theo. Cho nên bạn cứ “diễn” cho tốt cái vở của mình, hết sức mình, từng giờ từng phút, như là không có “khán giả” hay “ban giám khảo” nào cả.    

Ý nghĩa cuộc đời

Trời Đất sinh ra chúng ta không ai giống ai là muốn gửi gấm vào mỗi người một hy vọng riêng. Người không muốn chúng ta chỉ là một thứ rô-bốt hoàn toàn chạy theo một chương trình đã định sẵn, mà muốn ta chủ động và sáng tạo. Cái quan trọng không phải bạn là ai, mà là bạn có tìm ra cái bí mật của Trời Đất ở trong bạn không. Vì thế mỗi người phải phát hiện cho ra điều Trời Đất gửi gấm vào mình và hết lòng hết sức với cái đó, mặc cho mọi vui buồn, hạnh phúc hay khổ đau bạn gặp trên đường đời. Có lẽ đó là ý nghĩa của cuộc đời.

Cơn sốt “hàng hiệu”

Thời “bao cấp” ở Việt Nam, cuộc sống chỉ ở mức “tồn tại”. Mỗi người một tháng được 13kg gạo và 100g thịt lợn, mỗi năm được vài mét vải thô để may quần áo, phụ nữ thì được thêm một ít vải xô màn để dùng như người ta dùng băng vệ sinh bây giờ. Ngoài ra còn một ít các thứ khác nữa, mà cũng thuộc loại “nhu yếu phẩm” cả. Thế nhưng người ta cũng đã thích “hàng hiệu”. Đó không phải là Gucci  hay Chanel, mà là bếp dầu Thăng long, xe đạp Phượng hoàng, phích nước Rạng đông, chăn vải “chéo” Trung Quốc, và một vài thứ nữa. Đơn giản là vì chúng tốt và bền lâu hơn. Cuộc sống khi đó chỉ cần đến thế. Ngày nay, người ta vẫn thích “hàng hiệu” với lý do tương tự: chất lượng. Nhưng khi hàng tiêu dùng cá nhân ngày càng nhiều hơn và khi mới giàu lên nhanh chóng như nhiều người ở Trung Quốc, Nga, Ấn Độ hay Việt Nam, người ta bắt đầu suy nghĩ khác. Lúc ấy, tốt là chưa đủ mà còn phải “hiệu” gì, xuất xứ ở đâu. Nhiều người cảm thấy hãnh diện khi xách một cái túi giá hàng ngàn đôla hiệu Louis Vuiton, đeo đồng hồ Rolex giá hàng chục ngàn đôla, đi xe ôtô hàng trăm ngàn, thậm chí cả triệu đôla. Người ta cảm thấy kém cỏi, thậm chí xấu hổ khi dùng những hàng không có tên tuổi và giá rẻ hơn, mặc dù vẫn có chất lượng tốt. Không ai muốn là kẻ vô giá trị cả. Nhưng khi không có gì “đáng giá” ở trong mình như tài năng và đức độ, người ta đành phải dựa vào những thứ ở bên ngoài. Và hàng hiệu là một giải pháp làm “tăng giá trị” của người ta một cách dễ dàng nhất, nếu người ta tin như thế. Tương tự như thế, người ta cảm thấy vinh hạnh và “có giá” hơn khi được chụp ảnh chung với chủ tịch nước hay nữ hoàng Anh, học cùng khóa với nhà toán học nổi tiếng X hay đã may áo vét cho ông thủ tướng Y, v.v. Cứ như thế, người ta cảm thấy hãnh diện cả khi có một người “gốc Việt” nào đó thành đạt về học hành, chính trị, kinh doanh, nghệ thuật hay thể thao ở một nước phát triển, kể cả khi người đó có rất ít liên hệ với Việt Nam. “Bệnh” này không mới. Người Việt xưa gọi là “thấy người sang bắt quàng làm họ ”.

“Khai bút” đầu năm

Khi xưa, với những người thích “viết lách” thì viết một cái gì đó vào ngày đầu năm mới có một cảm giác hơi trang trọng hơn ngày thường. Thực ra thì trong vũ trụ không có khái niệm “đầu năm” vì không lấy gì để xác định đâu là đầu là cuối cả. Thế nhưng chúng ta sinh ra là người trên Trái Đất nên mọi cái đều đành theo kiểu “địa phương” này thôi. Đầu năm ai cũng chúc tụng năm mới, happy new year, bonne annee, v.v. bởi ai cũng hy vọng sẽ có một cái gì đó tốt đẹp hơn, nhất là khi người ta còn trẻ. Nhưng mà khi không còn trẻ nữa thì dần dà ta hiểu ra rằng phía trước có lẽ cũng chả có gì hơn. Nhưng người ta vẫn cứ chờ mong một cái gì đó. Và người ta hay quay về thời xưa. Mọi thời xưa bao giờ chả đẹp. Khi người ta trẻ, cảm giác lúc nào cũng “phơi phới”, hơi thở tràn đầy trong lồng ngực thì cái gì cũng có thể hay và đẹp, thậm chí kể cả khi người ta còn đói và rét. Người ta thấy tương lai như là vô tận và luôn tràn đầy hy vọng. Đêm qua pháo hoa rực sáng các thành phố ở khắp nơi trên thế giới để đón chào Năm Mới. Có lẽ cũng không có gì nhiều để hy vọng. Nhưng ta vẫn hy vọng. Đó là cách sống ở đời. Cái quan trọng là hy vọng thì cứ hy vọng, nhưng chớ quên là cuộc sống chỉ có ở đây, ngay lúc này thôi.